Vovinam tiến quân vào Olympics 2028: Cơ hội lịch sử hay tham vọng viển vông?

Ngày 14 tháng 8 năm 2026, tại Osaka, khi những tia nắng đầu tiên của buổi sớm mai chiếu xuống sân vận động Expo 2026, một phái đoàn của Liên đoàn Vovinam thế giới bước vào trụ sở Ủy ban Olympic quốc tế để trình bày hồ sơ ứng cử đưa bộ môn này vào chương trình thi đấu Olympic 2028 tại Los Angeles. Đó không phải một cuộc họp báo ầm ĩ, cũng chẳng phải một màn trình diễn hoành tráng. Đó là 90 phút im lặng đến nghẹt thở, nơi mà những con số thống kê, những đoạn video phân tích kỹ thuật, và những bản đánh giá tác động xã hội được đặt lên bàn cân cùng với 32 bộ môn khác đang cạnh tranh cho vị trí duy nhất còn trống trong chương trình thi đấu Olympic. Tôi đã theo dõi Vovinam từ năm 2026, khi còn là một phóng viên trẻ ở tuổi 22, được cử đi đưa tin giải vô địch Vovinam toàn quốc tại Thành phố Hồ Chí Minh. Ở thời điểm đó, Vovinam vẫn còn là một bộ môn thuần túy nội địa, với phần lớn võ sinh chỉ thi đấu trong biên giới Việt Nam và cộng đồng người Việt hải ngoại. Mười tám năm sau, con số 5 triệu võ sinh tại 70 quốc gia mà phái đoàn trình bày trước Ủy ban Olympic quốc tế không phải là một con số tự nhiên có được. Đó là kết quả của một chiến lược xây dựng hệ thống từ gốc rễ, từ những trường phái võ đường nhỏ bé ở quận Bình Thạnh cho đến các trung tâm huấn luyện tại Pháp, Đức, và Nhật Bản. Điều khiến tôi chú ý không phải là con số 5 triệu đó, mà là cách mà Vovinam đã tiếp cận yêu cầu về tính phổ quát của Olympic. Trong suốt 15 năm theo dõi các cuộc thảo luận về việc đưa các bộ môn võ thuật truyền thống vào Olympic, tôi đã chứng kiến quá nhiều trường hợp thất bại vì lý do tương tự: sự phụ thuộc quá mức vào một quốc gia hoặc một cộng đồng văn hóa duy nhất. Taekwondo, sau khi được đưa vào Olympic năm 2026, đã phải vật lộn với việc duy trì bản sắc Hàn Quốc trong khi đồng thời phải "quốc tế hóa" để phù hợp với tiêu chí của Ủy ban Olympic. Karate, dù đã được đưa vào Tokyo 2026, vẫn đang đối mặt với những tranh cãi về hệ thống tính điểm và cáo buộc thiên vị trọng tài. Vovinam, với vị thế là một bộ môn đến sau, có lợi thế được nhìn vào những sai lầm này và xây dựng một lộ trình thông minh hơn. Phái đoàn Vovinam đã không chỉ mang đến những con số ấn tượng. Họ mang đến một hệ thống phân loại kỹ thuật được chuẩn hóa theo tiêu chuẩn quốc tế, một bộ quy tắc thi đấu đã được dịch sang 12 ngôn ngữ, và quan trọng hơn cả, một nghiên cứu tác động xã hội cho thấy Vovinam đã trở thành công cụ hội nhập cộng đồng tại nhiều quốc gia châu Âu. Đây là điểm mà tôi cho rằng nhiều người đang bỏ qua trong các cuộc thảo luận về việc Vovinam vào Olympic: không phải kỹ thuật, không phải quy mô, mà là giá trị xã hội mà bộ môn này mang lại. Tuy nhiên, con đường phía trước không hề bằng phẳng. Ủy ban Olympic quốc tế, theo như tôi được biết từ các nguồn tin thân cận, đang xem xét ba tiêu chí chính cho bất kỳ bộ môn nào muốn gia nhập chương trình thi đấu: tính phổ quát toàn cầu, khả năng truyền hình, và sự phù hợp với giá trị Olympic. Vovinam đã chứng minh được tính phổ quát thông qua con số 5 triệu võ sinh tại 70 quốc gia. Nhưng khả năng truyền hình lại là một câu hỏi lớn. Các trận đấu Vovinam truyền thống có thời lượng không cố định, phụ thuộc vào diễn biến trên sàn đấu. Trong khi đó, Olympic luôn ưu tiên những bộ môn có thể được đóng gói thành các khung giờ truyền hình gọn gàng, dễ hiểu cho khán giả đại chúng. Đây là nơi mà tôi thấy Vovinam đang đứng trước một ngã rẽ quan trọng. Liệu họ có chấp nhận điều chỉnh hệ thống thi đấu để phù hợp với yêu cầu truyền hình của Olympic, hay sẽ giữ nguyên bản sắc và chấp nhận rủi ro bị loại ở vòng xét duyệt cuối cùng? Câu trả lời không đơn giản như việc chọn A hoặc B. Trong lịch sử các bộ môn võ thuật được đưa vào Olympic, chính những điều chỉnh đã làm cho một số bộ môn mất đi bản sắc ban đầu. Wushu, dù đã có mặt tại Olympic với bộ môn Taolu, vẫn đang vật lộn với việc cân bằng giữa yêu cầu thi đấu và giá trị nghệ thuật truyền thống. Vovinam, nếu không cẩn thận, có thể rơi vào bẫy tương tự. Một yếu tố khác mà ít người trong giới truyền thông Việt Nam đang thảo luận là mối quan hệ giữa Vovinam và các tổ chức võ thuật lớn khác trên thế giới. Nếu Vovinam được đưa vào Olympic, đây sẽ là bộ môn võ thuật có nguồn gốc Đông Nam Á đầu tiên trong lịch sử chương trình thi đấu Olympic hiện đại. Điều này không chỉ mang ý nghĩa biểu tượng, mà còn có tác động thực tiễn đến việc phân bổ nguồn lực và sự chú ý của truyền thông quốc tế đối với khu vực. Tôi đã thấy điều tương tự xảy ra với Judo khi nó được đưa vào Olympic 2026: sự gia tăng đầu tư vào cơ sở hạ tầng võ thuật tại Nhật Bản, sự bùng nổ của các giải đấu quốc tế, và cuối cùng là sự phát triển của một hệ sinh thái võ thuật toàn cầu xoay quanh Judo. Tuy nhiên, tôi cũng phải thừa nhận một thực tế mà nhiều người trong cộng đồng Vovinam có thể không muốn nghe: tham vọng Olympic có thể là con dao hai lưỡi. Nếu Vovinam tập trung quá nhiều nguồn lực vào việc đáp ứng các tiêu chí của Ủy ban Olympic, họ có thể vô tình xa rời cơ sở võ sinh tại Việt Nam và Đông Nam Á, nơi mà bộ môn này có nền tảng vững chắc nhất. Đây là bài học mà tôi đã thấy lặp lại trong thể thao nhiều lần: khi một bộ môn theo đuổi sự công nhận quốc tế quá mức, đôi khi chính bản sắc mà họ đang cố gắng bảo vệ lại bị xói mòn từ bên trong. Quyết định của Ủy ban Olympic quốc tế dự kiến sẽ được công bố vào tháng 3 năm 2027. Cho đến lúc đó, Vovinam vẫn đang ở trên con đường hẹp giữa cơ hội lịch sử và tham vọng viển vông. Điều tôi biết chắc là: không có lựa chọn nào là hoàn hảo, và không có con đường nào không có rủi ro. Nhưng điều quan trọng hơn là cách mà cộng đồng Vovinam đón nhận cuộc thảo luận này. Nếu họ coi đây là một cơ hội để suy ngẫm về bản sắc và tương lai của bộ môn, thì dù kết quả cuối cùng thế nào, cuộc hành trình đã có ý nghĩa. Còn nếu họ coi đây là một mục tiêu phải đạt được bằng mọi giá, thì có lẽ chính quá trình chuẩn bị đã bắt đầu làm xói mòn những giá trị mà Vovinam đã xây dựng trong suốt hơn 80 năm tồn tại.