Assefa lỡ kỷ lục thế giới marathon tại Berlin vì chuột rút trong hai kilomet cuối

Tigst Assefa (Ethiopia) đã chạm tay vào kỷ lục thế giới marathon nữ rồi để tuột mất trong hai kilomet cuối cùng. Tại Berlin Marathon 2026, nhà vô địch Olympic Paris 2026 nội dung marathon cán đích với thành tích 2 giờ 11 phút 04 giây (2:11:04), nhanh hơn chính kỷ lục thế giới cũ 2:11:53 mà cô từng thiết lập, nhưng vẫn chậm hơn mốc 2:09:56 của Ruth Chepngetich (Kenya) tới 1 phút 08 giây. Những cơn chuột rút dữ dội xuất hiện khi cô còn cách vạch đích chưa đầy 2 km đã biến một màn trình diễn có thể đi vào lịch sử thành một trong những tiếc nuối lớn nhất của làng điền kinh đường dài. Ngay từ khi xuất phát, Assefa đã tách tốp cùng nhóm pacer (người dẫn tốc) và nhanh chóng bỏ xa phần còn lại. Berlin Marathon vốn cho phép sử dụng pacer ở các giải marathon đường phố lớn, và đội ngũ này được lên kế hoạch để đưa cô đi đúng nhịp kỷ lục. Không có đối thủ nào đủ sức bám theo, nên áp lực tâm lý dồn hết lên vai VĐV người Ethiopia: cô không có ai để kéo mình về đích, cũng không có ai để phân tán sự tập trung. Đây là dạng cuộc đua khắc nghiệt nhất về mặt tâm lý — một cuộc chạy đua thuần túy với đồng hồ. Qua nửa chặng (21,0975 km), Assefa vẫn hoàn toàn nằm trong quỹ đạo kỷ lục thế giới. Đến cột mốc 35 km, cô thậm chí đang chạy nhanh hơn mốc 2:09:56 khoảng 20 giây. Nếu duy trì được nhịp độ đó, cô sẽ về đích trong khoảng 2:09:36 đến 2:09:45, trở thành người phụ nữ thứ hai trong lịch sử chạy marathon dưới 2 giờ 10 phút. Đó là một tham vọng hoàn toàn có cơ sở dựa trên dữ liệu từng chặng, chứ không phải một tuyên bố mang tính truyền thông. Nhưng marathon không được quyết định ở kilomet 35. Trong hai kilomet cuối, tốc độ của Assefa sụp đổ. Những cơn chuột rút khiến cô nhiều lần phải giảm nhịp, có lúc như muốn khuỵu xuống. Khoảng cách 20 giây lợi thế trước mốc kỷ lục bị xóa sổ, rồi biến thành khoảng cách 1 phút 08 giây sau vạch đích. Đây là dấu hiệu kinh điển của một cuộc đua positive split — nửa sau chậm hơn nửa đầu — và nguyên nhân không nằm ở chiến thuật phân phối sức, mà nằm ở giới hạn sinh lý của cơ thể. Cần nhấn mạnh: đây không phải lỗi chiến thuật. Nếu Assefa chạy sai nhịp ngay từ đầu, cô đã không thể vượt qua cột mốc 35 km với lợi thế 20 giây. Sai sót đến từ khả năng duy trì cường độ tối đa trong giai đoạn cuối — một vấn đề về nạp năng lượng, điện giải và quản lý mệt mỏi, chứ không phải về tư duy đua. Điều này có ý nghĩa quan trọng: nó cho thấy năng lực của cô không hề suy giảm, chỉ có khâu thực thi ở đoạn cuối chưa hoàn hảo. Dù vậy, 2:11:04 vẫn là một thành tích thuộc hàng kiệt xuất. So với kỷ lục thế giới cũ 2:11:53 mà chính cô từng nắm giữ, thành tích tại Berlin nhanh hơn 49 giây. Nếu bảng xếp hạng mọi thời đại được giữ nguyên, đây sẽ là thành tích nhanh thứ hai trong lịch sử marathon nữ, chỉ sau Chepngetich. Nói cách khác, việc không phá được kỷ lục không đồng nghĩa với một màn trình diễn kém cỏi — nó chỉ có nghĩa là tiêu chuẩn của cuộc đua đã bị đẩy lên một tầm cao khác. Mốc 2:09:56 của Chepngetich vẫn là cột mốc duy nhất mà một phụ nữ từng vượt qua ranh giới 2 giờ 10 phút trong một giải marathon chính thức. Việc Assefa dám nhắm tới và thực tế đã chạy dưới nhịp kỷ lục trong phần lớn chặng đua cho thấy khoảng cách giữa cô và kỷ lục thế giới hiện tại không còn là khoảng cách về đẳng cấp, mà là khoảng cách về độ hoàn hảo trong khâu thực thi. Đây là lần thứ ba Assefa vô địch Berlin Marathon. Việc liên tục thắng trên cùng một mặt đường phẳng, nhanh và ở độ cao thấp (khoảng 34 m so với mực nước biển) cho thấy sự chuẩn bị chuyên biệt cho giải đấu này. Berlin từ lâu đã được xem là sân khấu của những kỷ lục: đường chạy trong nội đô, phẳng, ít gió, cùng văn hóa sử dụng pacer bài bản. Các VĐV chọn Berlin vì họ muốn chạy nhanh, và chính vì thế, mọi thành tích tại đây cần được đọc trong bối cảnh đó. Sức mạnh của Ethiopia tại Berlin năm nay gần như tuyệt đối. Năm VĐV về đích đầu tiên ở nội dung nữ đều mang quốc tịch Ethiopia: sau Assefa là Hirpa về nhì và Dida về ba. Ở nội dung nam, Adola vô địch với 2:02:50, Gemechu Dida về nhì, còn Geay (Tanzania) chen chân vào vị trí thứ ba. Đây không phải sự trùng hợp ngẫu nhiên mà là hệ quả của một hệ thống huấn luyện đường dài ở độ cao lớn đã được chứng minh qua nhiều thập kỷ. Điều đáng chú ý là áp lực lớn nhất với các VĐV Ethiopia không nằm ở việc giành suất tham dự, mà nằm ở vòng tuyển chọn nội bộ. Khi một quốc gia chiếm trọn tốp 5, tiêu chí chọn người đi dự các giải vô địch trở thành bộ lọc khắc nghiệt nhất. Với Assefa, việc cô từng giành huy chương bạc Olympic Paris 2026 và từng giữ kỷ lục thế giới giúp vị trí của cô vững chắc hơn, nhưng vẫn phụ thuộc vào thời điểm đạt phong độ đỉnh cao. Nguyên nhân chuột rút ở cuối chặng là câu hỏi trung tâm cần được giải đáp. Ở cường độ kỷ lục thế giới, chuột rút thường xuất phát từ ba nguồn: mất cân bằng điện giải và nạp năng lượng không đủ, mệt mỏi tích lũy, hoặc phân phối sức quá mạnh trong điều kiện không có đối thủ. Không có dấu hiệu nào cho thấy đây là vấn đề chấn thương mạn tính. Điều đó có nghĩa đây là một rủi ro có thể sửa chữa — nhưng đã khiến cô mất một kỷ lục thế giới. Điều kiện thời tiết cũng có thể là một biến số. Nếu Berlin năm nay nắng nóng, việc chạy ở nhịp kỷ lục thế giới đồng nghĩa với việc cơ thể phải chịu tải nhiệt cao hơn bình thường, làm tăng nguy cơ chuột rút trong giai đoạn cuối. Đây là giả thuyết cần được kiểm chứng bằng dữ liệu từng chặng đầy đủ, nhưng nó nhắc nhở rằng các nỗ lực phá kỷ lục luôn phụ thuộc vào những yếu tố nằm ngoài tầm kiểm soát của VĐV. Về mặt tuổi tác và chu kỳ phong độ, Assefa đang ở giai đoạn sung mãn nhất của một VĐV marathon, khoảng 28 đến 29 tuổi. Xuất phát từ nền tảng 800 m trước khi chuyển lên đường dài, cô sở hữu tốc độ nền tốt hơn phần lớn các đối thủ cùng lứa. Với nền tảng thể lực đó, một cuộc tấn công kỷ lục thế giới trong vòng một đến ba mùa giải tới là hoàn toàn khả thi, miễn là vấn đề chuột rút được giải quyết triệt để. Về mặt truyền thông, câu chuyện dễ bị đóng khung theo hướng thất bại hoặc đánh rơi chiến thắng. Cách đóng khung này bỏ qua một thực tế: 2:11:04 là thành tích nhanh thứ hai trong lịch sử, nhanh hơn chính kỷ lục thế giới cũ của cô. Hình ảnh Assefa gục xuống sau vạch đích là hình ảnh của sự thất vọng, nhưng cũng là hình ảnh của một VĐV đã từ chối bỏ cuộc cho tới những mét cuối cùng. Cả hai mặt đó cần được đặt cạnh nhau khi đánh giá màn trình diễn này. Ở góc độ ngành, những màn trình diễn suýt phá kỷ lục như thế này lại chính là nguồn giá trị lớn của các giải marathon hàng đầu. Sự kết hợp giữa đường chạy nhanh, đội pacer chuyên nghiệp và khán đài đông đảo được thiết kế để tạo ra các nỗ lực phá kỷ lục. Berlin hưởng lợi từ việc là nơi các kỷ lục và suýt-kỷ-lục diễn ra, qua đó củng cố vị thế của giải trong hệ thống World Marathon Majors. Tóm lại, Berlin Marathon 2026 ghi lại một nghịch lý: một kết quả được gọi là thất bại lại là một trong những màn trình diễn marathon nữ hay nhất lịch sử. Assefa chạy dưới nhịp kỷ lục thế giới cho tới tận kilomet 35, rồi để cơn chuột rút lấy đi tất cả trong hai kilomet cuối. Rủi ro lớn nhất với cô trong mùa giải tới không nằm ở năng lực, mà nằm ở khả năng kiểm soát nạp năng lượng, điện giải và nhịp độ trong 5 km cuối. Nếu bài toán đó được giải, ranh giới 2 giờ 10 phút không còn là điều bất khả thi với VĐV người Ethiopia.