Ba sân vận động mới của Việt Nam: 265.000 chỗ ngồi và câu hỏi vận hành chưa có lời đáp

Tờ Thai Live vừa đăng bài viết ca ngợi loạt sân vận động tầm cỡ thế giới đang được Việt Nam triển khai. Bài viết nhắc đến ba dự án: sân Trống Đồng 135.000 chỗ, sân PVF 60.000 chỗ ở Hưng Yên và sân Rạch Chiếc 70.000 chỗ tại TP.HCM. Tổng cộng 265.000 chỗ ngồi, thời hạn hoàn thành được nêu là năm 2028, kèm viễn cảnh đồng đăng cai World Cup 2042. Câu hỏi lớn nhất của bóng đá Việt Nam nằm ở chỗ: ai sẽ lấp đầy khán đài và ai trả tiền vận hành trong 20 năm tới. Bài viết của Thai Live dùng cụm “tầm cỡ thế giới” nhưng dữ kiện kỹ thuật duy nhất được nêu là sức chứa. Không có thông số về độ dốc khán đài, khoảng cách từ ghế đến đường biên, mái che, hệ thống thoát nước, cỏ lai hay điều hòa không khí. Ba con số 135.000, 70.000 và 60.000 tình cờ khớp gần như chính xác với ngưỡng sân vận động của FIFA: 60.000 chỗ cho tứ kết và bán kết, 80.000 chỗ cho trận khai mạc và chung kết. Cách chọn sức chứa như vậy cho thấy các dự án được thiết kế ngược từ mục tiêu truyền thông và tiêu chuẩn đấu thầu, hơn là từ nhu cầu thực tế của bóng đá Việt Nam. Điều đáng chú ý là ba dự án không có một dòng chi phí nào trong bài viết gốc. Không tổng mức đầu tư, không cơ cấu vốn, không mô hình doanh thu, không cam kết bảo lãnh. Sân Trống Đồng gắn với tên VinFast, sân PVF nằm trong hệ sinh thái Vingroup tại Văn Giang, Hưng Yên, còn Rạch Chiếc là dự án thể thao đô thị từng trì hoãn nhiều năm ở TP.HCM. Hai trong ba dự án nằm trong cùng một hệ sinh thái doanh nghiệp. Rủi ro tập trung không được nêu trong bài báo: một bảng cân đối của một tập đoàn có thể gánh phần lớn chương trình hạ tầng quốc gia. Nếu nhìn từ góc độ vận hành, sân 135.000 chỗ là một cỗ máy tiêu tốn cố định. Chi phí điện, nước, an ninh, bảo trì mặt cỏ, nhân sự và làm sạch được thiết kế cho những sự kiện quy mô lớn diễn ra thường xuyên. Việt Nam hiện chưa có lịch sự kiện thể thao và giải trí đủ dày để nuôi ba sân vận động tầm cỡ này. Một sân 135.000 chỗ vượt tổng lượng khán giả của cả một vòng đấu V.League, trong khi sân Mỹ Đình khoảng 40.000 chỗ đã không thường xuyên được lấp đầy cho các trận đội tuyển quốc gia. Sức chứa 135.000 chỗ tương đương khoảng ba lần đỉnh nhu cầu hiện tại của đội tuyển Việt Nam. Bài toán khách thuê thường xuyên còn khó hơn. Một sân vận động lớn cần “neo” bằng câu lạc bộ hoặc giải đấu thi đấu 20 lần mỗi năm. Sân PVF 60.000 chỗ nằm trong khu học viện, nơi chức năng chính là đào tạo trẻ, nên không có khách thuê hàng tuần hợp lý. Rạch Chiếc có thể gắn với các câu lạc bộ TP.HCM, nhưng lượng khán giả của bóng đá TP.HCM nhiều năm qua khá khiêm tốn. Dự án có giá trị bóng đá cao nhất lại là dự án có cơ sở thương mại yếu nhất. Trống Đồng có thể là sân quốc gia, nhưng sân quốc gia chỉ tổ chức vài trận mỗi năm, không đủ nuôi chi phí cố định. FIFA đếm ghế, và còn nhiều thứ khác. World Cup 48 đội cần hơn 14 sân thi đấu trên lãnh thổ đăng cai, cộng hệ thống giao thông, khách sạn, sân tập và bảo lãnh chính phủ. Ba sân không thành một hồ sơ đăng cai độc lập. Việt Nam chỉ có một con đường thực tế: đồng đăng cai cùng ASEAN. Khi ấy, ba sân là phần đóng góp, không phải lá phiếu quyết định. Bài viết của Thai Live nêu viễn cảnh World Cup 2042, nhưng lịch luân phiên của FIFA khiến mốc ấy khó hơn vẻ ngoài. AFC có thể đăng cai quanh năm 2034, và theo nguyên tắc hai chu kỳ, cửa tiếp theo của châu Á nghiêng về năm 2046 hơn là 2042. Trong bối cảnh khu vực, ba dự án này là một canh bạc định vị. Indonesia và Malaysia đã có sân quốc gia trên 80.000 chỗ. Thái Lan và Singapore có hạ tầng sự kiện ổn định hơn. Việt Nam từ lâu bị xem là nước chậm hơn về sân vận động biểu tượng, dù học viện PVF vẫn thuộc nhóm hàng đầu Đông Nam Á về đào tạo trẻ. Việc nâng sức chứa lên 135.000 chỗ sẽ đưa Việt Nam lên đầu bảng hạ tầng khu vực, nhưng nó không tự động giải quyết các nút thắt của V.League: giá trị bản quyền truyền hình thấp, doanh thu ngày thi đấu mỏng và tiêu chuẩn cấp phép câu lạc bộ còn chênh lệch. Yếu tố kỹ thuật bị bỏ quên nhiều nhất là mặt cỏ và khí hậu. Việt Nam có mùa mưa kéo dài, ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng mặt sân và lối chơi. Những sân thoát nước kém buộc các đội chọn bóng dài, ít chạm, giảm tính kỹ thuật. Một sân “tầm cỡ thế giới” mà không có hệ thống thoát nước, cỏ lai và kiểm soát khí hậu được nêu cụ thể thì mới đạt tiêu chuẩn hình ảnh, chưa đạt tiêu chuẩn bóng đá. Thiết kế bát giác đa năng cũng có thể đẩy khán giả xa đường biên và làm loãng âm thanh, trong khi lợi thế sân nhà được tạo bởi khán đài dốc, gần và kín. Rủi ro truyền thông cũng đã hiện rõ. Khi một sân hoàn thành và tổ chức trận V.League với 15% chỗ ngồi được lấp, câu chuyện “ông voi trắng” sẽ xuất hiện trước khi World Cup 2042 được nhắc lại. Mốc hoàn thành 2028 do truyền thông nước ngoài nêu đã biến mọi sự chậm trễ thành vấn đề uy tín quốc gia. Bài viết của Thai Live không đặt câu hỏi về tiến độ, chi phí hay khách thuê. Nó chỉ ghi nhận ấn tượng về quy mô. Với một quốc gia đang muốn định vị mình trên bản đồ bóng đá châu Á, ấn tượng ấy có giá trị, nhưng không thay thế được kế hoạch vận hành. Trong 17 năm theo dõi bóng đá Việt Nam, tôi nhận thấy các dự án sân vận động thường được đánh giá bằng ảnh phối cảnh, không bằng lịch thi đấu. Một sân chỉ sống khi có người đến vào ngày thường, chứ không phải ngày khai trương. Nếu ba dự án này hoàn thành đúng hạn, Việt Nam sẽ có hạ tầng đủ sức chứa cho các trận AFC, các trận giao hữu lớn và sự kiện giải trí. Nhưng để biến 265.000 chỗ ngồi thành lợi thế bóng đá, cần công bố tổng vốn, cơ cấu sở hữu, kế hoạch khai thác và một câu trả lời cho câu hỏi: câu lạc bộ nào thi đấu thường xuyên tại đây? Đó là thước đo thực.