Drama Hàn - Việt lại nóng: Eddie bị 'dính bẫy' vì phiên dịch thiếu chuyên nghiệp

Đã gần một năm kể từ ngày Gumayusi và Keria sát cánh nhau trong màu áo đội tuyển. Vậy mà người ta lại phải nhắc đến họ không phải vì một pha xử lý đỉnh cao, mà vì một cuộc phiên dịch tệ hại đến mức biến một lời khen thành lời chê bai, biến một trận giao hữu thành một vụ lùm xùm mang tên 'kịch bản Hàn - Việt'.

Tối 20 tháng 9, đội tuyển Việt Nam và đội tuyển Hàn Quốc bước vào trận BO5 giao hữu cuối cùng trước khi lên đường sang Nagoya dự ASIAD. Trận đấu diễn ra khá hấp dẫn, cộng đồng LMHT hai nước đều quan tâm. Ấy vậy mà thứ đọng lại sau trận đấu không phải là những pha highlight, mà là một cuộc phỏng vấn của Eddie - xạ thủ đội tuyển Việt Nam.

Trong cuộc phỏng vấn, Eddie dành những lời khen cho bộ đôi đường dưới Gumayusi - Keria. Anh nói rằng đây là bộ đôi rất mạnh, dù đã lâu không thi đấu cùng nhau nhưng vẫn thể hiện được đẳng cấp. Lời khen ấy, qua miệng người phiên dịch, biến thành một câu nói mang hàm ý chê bai phong độ của Gumayusi.

Một bộ phận khán giả Hàn Quốc lập tức dậy sóng. Họ chỉ trích Eddie thậm tệ. Sự việc nhanh chóng vượt khỏi tầm kiểm soát, đến mức chính các tuyển thủ Hàn Quốc cũng bất ngờ vì Eddie lại có thể nói ra những lời thiếu tôn trọng như vậy.

Nhưng chỉ vài giờ sau, sự thật được phơi bày. Gumayusi - người bị cho là 'nạn nhân' của lời chê bai - lên tiếng xác nhận rằng Eddie không hề có ý đó.

Người viết đã theo dõi các trận đấu của đội tuyển Việt Nam suốt nhiều năm qua, và có thể khẳng định rằng: vụ việc này không nằm ở con người Eddie, mà nằm ở hệ thống vận hành truyền thông của đội tuyển.

Khi tôi xem lại cuộc phỏng vấn, điều khiến tôi giật mình không phải là nội dung câu nói, mà là cách người phiên dịch 'biên tập' lại câu trả lời. Đây không phải lỗi dịch sai từ vựng, mà là lỗi dịch sai hàm ý - thứ mà trong nghề gọi là 'paraphrase drift'. Người phiên dịch không hiểu được rằng trong bối cảnh thể thao, khi bạn khen một đối thủ đã lâu không thi đấu cùng nhau mà vẫn chơi tốt, đó là một lời khen có điều kiện, không phải một lời chê bai agressive.

Hệ quả là Eddie - người không hề làm gì sai - phải hứng chịu làn sóng chỉ trích từ cộng đồng mạng Hàn Quốc. Còn Gumayusi - người bị 'hại' một cách vô tình - lại trở thành người cứu vãn tình thế. Khi người trong cuộc lên tiếng xác nhận mối quan hệ vẫn bình thường và Eddie không có ý xúc phạm, làn sóng chỉ trích mới bắt đầu hạ nhiệt.

Khoảng 12 giờ sau vụ việc, Eddie đăng một bức ảnh chụp chung với Gumayusi, kèm theo dòng trạng thái xác nhận mối quan hệ giữa hai người vẫn rất ổn. Đêm đó, phía phiên dịch phụ trách đội tuyển Việt Nam cũng lên tiếng xin lỗi.

Nhưng câu chuyện không dừng lại ở đó.

Trải nghiệm theo dõi các giải đấu quốc tế của tôi cho thấy: các đội tuyển quốc gia ở khu vực Tier 2 như VCS hầu như không có một bộ phận truyền thông - phiên dịch bài bản. Ban huấn luyện thì có, bác sĩ thì có, chuyên gia phân tích thì có. Nhưng người ngồi ở khu hỗn hợp (mixed zone) để đảm bảo lời nói của tuyển thủ được chuyển tải đúng nghĩa sang ngôn ngữ khác - thì gần như là người được điều động theo kiểu 'ai rảnh thì làm'.

Đây chính là khoảng trống mà vụ việc này phơi bày ra trước mắt tất cả mọi người.

Nghịch lý là trong khi đó, cộng đồng LMHT Việt Nam và Hàn Quốc vốn đã nhạy cảm với nhau từ trước. Ngay trước vụ việc này, một drama liên quan đến tựa game PUBG giữa hai quốc gia vừa kết thúc với nhiều tranh cãi và hệ lụy. Chính sự nhạy cảm có sẵn này đã khiến vụ phiên dịch lỗi của Eddie bị thổi phồng thành 'một màn drama Hàn - Việt' đúng nghĩa.

Người viết cho rằng, nếu không có bối cảnh PUBG phía trước, vụ việc này có lẽ chỉ là một câu chuyện nhỏ được nhắc đến trong một bài viết tổng hợp cuối tuần. Nhưng vì hai cộng đồng đang trong trạng thái cao độ, một lỗi phiên dịch nhỏ cũng đủ để đốt cháy cả một vùng năng lượng cảm xúc khổng lồ.

Điều đáng nói nhất là phản ứng của chính các tuyển thủ trong vụ việc này. Eddie không hề lao vào đôi co với cộng đồng mạng. Anh chọn cách đăng bức ảnh chụp chung với Gumayusi - một hành động trực tiếp, đơn giản và có sức nặng hơn gấp trăm lần so với một bài đính chính dài dòng. Đây là một chiến thuật xử lý khủng hoảng mà người viết tin rằng các tuyển thủ khác nên học tập.

Gumayusi, ở phía bên kia, cũng hành xử vô cùng cao thượng. Khi được hỏi về vụ việc, anh không hề tỏ ra khó chịu, mà xác nhận rằng mọi chuyện đều bình thường và anh hiểu ý Eddie. Một hành động ấy đã chặn đứng mọi suy diễn tiêu cực từ cộng đồng mạng.

Về phần đội tuyển Việt Nam, việc phía phiên dịch xin lỗi là cần thiết, nhưng chưa đủ. Vấn đề không nằm ở một cá nhân phiên dịch viên kém cỏi, mà nằm ở hệ thống cho phép một người phiên dịch kém cỏi được đứng đó ở một trận giao hữu quốc tế, trong khuôn khổ chuẩn bị ASIAD.

Nếu đội tuyển Việt Nam không có một quy trình tuyển chọn và đào tạo phiên dịch viên bài bản cho các sự kiện quốc tế, thì vụ việc này sẽ còn tái diễn. Lần sau, nó có thể không chỉ là một vụ hiểu lầm nhỏ có thể dập tắt trong 12 giờ.

Nó có thể là một vụ việc ảnh hưởng trực tiếp đến tinh thần đội tuyển trong một giải đấu chính thức - nơi mà mọi thứ đều được tính bằng trận thắng và trận thua.

Người viết cho rằng, đã đến lúc Liên đoàn thể thao điện tử Việt Nam hoặc đơn vị quản lý đội tuyển cần xem xét đầu tư nghiêm túc cho hạng mục truyền thông - phiên dịch của đội tuyển. Không cần chi quá nhiều tiền, chỉ cần một người phiên dịch có hiểu biết về LMHT và có kinh nghiệm làm việc trong môi trường thể thao cạnh tranh.

Một người như vậy sẽ biết rằng khi một tuyển thủ nói 'họ đã lâu không đánh cùng nhau nhưng vẫn chơi hay', thì đó là một lời khen. Một người như vậy sẽ biết rằng việc biến lời khen thành lời chê là một thảm họa truyền thông.

Nhìn lại toàn bộ sự việc, có một chi tiết quan trọng mà cộng đồng mạng lờ đi: Gumayusi và Keria thực sự đã gần một năm không thi đấu cùng nhau ở vị trí đường dưới. Trong một trận giao hữu BO5 không tính điểm, việc họ tái hợp và chơi khá tốt là một tín hiệu đáng chú ý. Nhưng không ai nhắc đến điều đó, vì tất cả sự chú ý đã bị hút vào vụ phiên dịch.

Đó chính là lúc chúng ta cần đặt câu hỏi: liệu sự chú ý của cộng đồng LMHT hai nước đang tập trung quá nhiều vào drama và quá ít vào chuyên môn?

Ba mươi ngày trong lòng World Cup đã dạy tôi rằng chiến thuật không bao giờ nằm trên bảng vẽ. Và vụ việc lần này dạy tôi một bài học khác: văn hóa truyền thông của một nền thể thao điện tử trẻ cũng quan trọng không kém chiến thuật trên sân đấu.

Một lần nữa, tôi nhìn thấy nó trước khi cả sân vận động kịp thở - không phải một pha xử lý đẹp mắt, mà là một khoảng trống trong hệ thống có thể nuốt chửng sự nghiệp của một tuyển thủ tài năng chỉ trong một đêm.

Sai lầm không nằm ở câu trả lời của Eddie, mà nằm ở giây tôi nhìn thấy hệ thống truyền thông của đội tuyển Việt Nam vỡ ra từ trước - trước cả khi buổi phỏng vấn bắt đầu.

Từ tro tàn sai lầm của người khác, tôi đọc được một lối đi cho esports Việt Nam: hãy đầu tư vào con người, không chỉ vào máy tính. Hãy đầu tư vào tiếng nói của tuyển thủ, không chỉ vào kỹ năng của họ.

Vì một tuyển thủ xuất sắc có thể xử lý mọi tình huống trên sân đấu, nhưng khi đứng trước micro và máy quay, họ cần một người khác đứng sau họ - một người hiểu họ, hiểu trận đấu và hiểu văn hóa thể thao.

Sự việc lần này đã kết thúc bằng một lời xin lỗi và một bức ảnh chụp chung. Nhưng nó sẽ không thực sự kết thúc cho đến khi chúng ta nhìn nhận đúng căn nguyên, và sửa chữa nó trước khi điều gì đó tồi tệ hơn xảy ra.

Đã đến lúc thể thao điện tử Việt Nam nhìn nhận khâu truyền thông và phiên dịch như một phần của sức mạnh đội tuyển, chứ không phải một chi tiết phụ có thể tùy tiện xử lý.