PSV và tấm áo sạch lưới đáng ngờ trước ngưỡng cửa Leipzig

Trên khán đài Philips Stadion tối Chủ nhật vừa rồi, tôi ghi vào sổ tay dòng chữ "2-0, sạch lưới lần đầu". Ngay dưới dòng ấy, tôi viết thêm: "Heerenveen lẽ ra phải dẫn trước sau hiệp một." Đó là nghịch lý của PSV mùa này. Đội bóng của Peter Bosz vừa có trận giữ sạch lưới đầu tiên tại Eredivisie, nhưng những người ngồi cạnh tôi trên khán đài, và cả các bình luận viên trên sóng Ziggo Sport, đều hiểu rằng tỉ số ấy che giấu một vấn đề lớn hơn nhiều. Youri Mulder, cựu tiền đạo đội tuyển Hà Lan, nói thẳng sau trận: "Cách PSV chơi bóng khiến tôi lo ngại." Không phải lo về tấn công. Mà lo về cái cách họ để đối thủ chạm bóng trong vòng cấm mình. PSV bước vào mùa giải với tư cách ứng viên số một cho chức vô địch Eredivisie. Sau 8 vòng đấu, họ đã để thủng lưới 10 bàn. Con số ấy không quá tệ với một đội bóng tầm trung, nhưng với một đội bóng đặt mục tiêu vô địch và tiến sâu tại Champions League, nó là tín hiệu báo động. Trận thắng Heerenveen 2-0 là lần đầu tiên thầy trò Bosz giữ sạch lưới ở giải quốc nội mùa này. Nhưng như Mulder chỉ ra, Heerenveen đã có ít nhất ba cơ hội rõ ràng trong hiệp một. Nếu tiền đạo đối phương chắt chiu hơn, kịch bản đã khác. Trước đó, PSV hòa Shakhtar Donetsk 1-1 tại Champions League, một trận đấu mà hàng thủ của họ tiếp tục bộc lộ những khoảng trống chết người. Và giờ đây, RB Leipzig đang chờ đợi. Đội bóng Đức nổi tiếng với khả năng chuyển đổi trạng thái nhanh, những đường chuyền trực diện vượt tuyến và các pha phản công chớp nhoáng. Đó chính xác là kiểu đối thủ mà hệ thống pressing tầm cao của PSV dễ bị tổn thương nhất. Nordin Amrabat, cựu tuyển thủ Ma-rốc từng khoác áo PSV, đồng tình với Mulder trên sóng Ziggo Sport. Anh nói: "Nếu bạn pressing cao mà không có phương án bọc lót, bạn đang mời đối thủ đâm vào lưng mình." Hệ thống pressing của Peter Bosz không phải là điều gì quá mới mẻ với bóng đá Hà Lan. Nó bắt nguồn từ triết lý tổng lực của Rinus Michels và Johan Cruyff, được hiện đại hóa qua các biến thể của Arrigo Sacchi và Jürgen Klopp. PSV dưới thời Bosz pressing rất cao, đôi khi đẩy cả hai trung vệ lên gần vạch giữa sân. Khi nó hoạt động, nó mang lại sức ép khủng khiếp. Đối thủ mất bóng ngay trong phần sân nhà, và PSV có thể tấn công trong thế ba đánh hai hoặc bốn đánh ba. Nhưng bóng đá là trò chơi của khoảng trống. Khi bạn dồn quân lên cao, bạn để lại phía sau một vùng đất mênh mông. Heerenveen đã khai thác điều đó bằng những đường chuyền dài vượt tuyến. Họ không cần kiểm soát bóng. Họ chỉ cần một tiền đạo biết chạy chỗ và một tiền vệ biết chuyền. Ở Eredivisie, nhiều đội không đủ chất lượng để trừng phạt PSV. Nhưng ở Champions League, Leipzig thì có. Nhìn vào bàn thua duy nhất của PSV trước Shakhtar, ta thấy rõ vấn đề. Đó là một pha phản công nhanh, chỉ mất bốn đường chuyền từ vòng cấm Shakhtar đến lưới PSV. Hàng thủ của đội bóng Hà Lan bị bắt bài ở giữa sân, và không ai kịp lùi về. Đó không phải là lỗi cá nhân đơn thuần. Đó là lỗi hệ thống. Câu hỏi đặt ra là: Bosz có đủ can đảm để thay đổi không? Trong sự nghiệp cầm quân của mình, từ Ajax đến Borussia Dortmund, từ Bayer Leverkusen đến PSV, Bosz luôn trung thành với triết lý pressing tầm cao. Ông tin vào nó như một tín điều. Nhưng bóng đá đỉnh cao không thưởng cho sự cứng nhắc. Nó thưởng cho khả năng thích ứng. Có một chi tiết tôi quan sát được trong hiệp hai trận gặp Heerenveen. Guus Til, tiền vệ trung tâm của PSV, bắt đầu lùi sâu hơn khoảng mười mét so với hiệp một. Marcus Linday, người đá cặp với anh, cũng thay đổi vị trí đứng. Họ không còn dâng cao đồng loạt mà giữ lại một người làm mỏ neo. Nếu đó là chỉ dẫn từ ban huấn luyện, Bosz đã nhận ra vấn đề và đang tìm cách cân bằng. Nhưng một hiệp hai trước Heerenveen không đủ để chứng minh điều gì. Leipzig là bài kiểm tra thật. Đội bóng của Marco Rose chơi với cường độ cao, sử dụng hai tiền đạo cắm thường xuyên di chuyển vào khoảng trống giữa trung vệ và hậu vệ biên. Nếu PSV vẫn pressing cao như hiệp một trận gặp Heerenveen, họ sẽ bị trừng phạt. Điều thú vị là trong bóng đá hiện đại, pressing tầm cao không còn là lựa chọn nhị phân, bật hoặc tắt. Nó là một phổ liên tục. Các đội bóng hàng đầu thế giới pressing có chọn lọc. Họ không đuổi bóng bằng mọi giá. Họ chờ đợi tín hiệu: một đường chuyền ngang, một pha chạm bóng lỗi, một hậu vệ quay lưng lại với khung thành. Đó là lúc họ bung ra. Còn lại, họ giữ cự ly đội hình, bảo vệ trục dọc trung tâm. PSV dưới thời Bosz chưa đạt đến trình độ chọn lọc ấy. Họ pressing vì đó là bản sắc, không phải vì đó là thời cơ. Và trong bóng đá đỉnh cao, bản sắc không bảo vệ bạn khỏi những bàn thua. Có một khía cạnh khác ít được nhắc đến: thể lực. PSV đang thi đấu trên ba mặt trận. Pressing tầm cao tiêu tốn năng lượng khủng khiếp. Với lịch thi đấu dày đặc, đến tháng Mười Hai, đôi chân của các cầu thủ sẽ không còn sung mãn như tháng Chín. Những đội bóng như Liverpool hay Manchester City từng trải qua điều này. Họ giải quyết bằng cách xoay tua đội hình và điều chỉnh cường độ pressing theo từng giai đoạn trận đấu. PSV có đủ chiều sâu đội hình để làm điều tương tự không? Nhìn vào băng ghế dự bị của họ trong trận gặp Heerenveen, tôi không chắc. Có những cái tên trẻ, tài năng, nhưng thiếu kinh nghiệm đỉnh cao. Vậy PSV nên làm gì? Có ba lựa chọn. Một là giữ nguyên hệ thống và chấp nhận rủi ro. Hai là hạ thấp khối phòng ngự, pressing từ vạch giữa sân thay vì từ phần sân đối phương. Ba là pressing có chọn lọc, chỉ kích hoạt khi có tín hiệu rõ ràng. Lựa chọn thứ ba khó nhất về mặt huấn luyện, nhưng cũng khôn ngoan nhất. Có một quan điểm phản trực giác mà tôi muốn đặt lên bàn: tấm áo sạch lưới trước Heerenveen có thể là điều tồi tệ nhất xảy ra với PSV lúc này. Nghe có vẻ vô lý, nhưng hãy nghĩ mà xem. Khi bạn thắng 2-0 và giữ sạch lưới, rất dễ để ban huấn luyện và cầu thủ tự nhủ rằng mọi thứ đang đi đúng hướng. Những lo ngại bị gạt sang một bên. Những điều chỉnh cần thiết bị trì hoãn. Và rồi Leipzig đến, với những tiền đạo sắc bén hơn Heerenveen gấp nhiều lần, và PSV sụp đổ. Trong lịch sử bóng đá, có vô số ví dụ về những đội bóng bị đánh lừa bởi kết quả. Chính tôi đã chứng kiến điều đó nhiều lần trong sự nghiệp theo dõi các trận đấu. Một chiến thắng có thể che giấu một quá trình tồi tệ. Và quá trình mới là thứ quyết định thành công dài hạn. Youri Mulder hiểu điều đó. Đó là lý do ông không nói về tỉ số. Ông nói về những cơ hội mà Heerenveen tạo ra. Ông nói về cấu trúc đội hình. Một nhà bình luận tồi sẽ nhìn vào bảng tỉ số và gật đầu hài lòng. Một nhà bình luận giỏi nhìn vào trận đấu và đặt câu hỏi. Đêm Leipzig sẽ trả lời tất cả. Nếu PSV pressing có kiểm soát và giữ sạch lưới, Bosz đã tìm ra giải pháp. Nếu họ tiếp tục dâng cao toàn đội và bị đâm sau lưng, câu hỏi về triết lý sẽ còn đeo bám ông dài lâu. Một đội bóng là một bản nhạc chưa bao giờ ngừng đổi nhịp. Và nhịp điệu của PSV lúc này đang ngân lên một nốt trầm đầy lo lắng.